Książki

 

Info WHC_Springer-1

Warsaw Housing Cooperative.
City in action

Magdalena Matysek-Imielińska

Springer 2020

 

Analyses a little-known, century-old peripheral modernist social estate, using contemporary analytical categories employed by critical urban studies researchers.

This book discusses the unknown and remote urban experiment of modernist social practices and dreams of a better tomorrow. It describes the history of the Warsaw Housing Cooperative not as a historical relic or a single case study, but instead analyses this working-class social housing estate – in itself an extremely interesting emancipatory project – from the perspective of contemporary urban studies.
It focuses on issues related to the power of architecture, architects and the estate residents themselves: the city’s performative actions, problems related to the polycentric character of the city authorities, the opportunities of building urban institutions, and social identities and urban common goods. Inspired by the history of the Warsaw Housing Cooperative, the book investigates how the estate residents, assisted by social reformers (today called urban activists), organised the urban space of performative democracy, and how they developed anti-capitalist, urban-survival strategies and created new lifestyles. It also analyses how passive tenants turned into active citizens claiming their right to the city.
The inspiring book is intended for researchers in the field of performative studies, urban sociologists, critical urban studies researchers, animators of social life and urban activists.

 


 

 

KJ_MM_AL_cover

Zobaczyć – rozpoznać – zrozumieć.
Wizualizacja jako metoda upowszechniania wiedzy

Katarzyna Jankowska, Marianna Michałowska, Aneta Łuczkiewicz

Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej 2019

 

Opracowanie jest efektem zetknięcia różnych perspektyw badawczych reprezentowanych przez autorki: mikrobiolożkę, inżyniera środowiska i kulturoznawczynię. To spotkanie nauk przyrodniczych (np. mikrobiologia, biotechnologia, inżynieria środowiska i zasobów naturalnych, oceanologia) z naukami humanistyczno-społecznymi (studia wizualne, geografia kulturowa, studia miejskie) zaowocowało interdyscyplinarną refleksją nad statusem narzędzi wizualnych, używanych we współczesnej pracy naukowej. Autorki analizują relacje zachodzące między wiedzą naukową i widzeniem, znaczenie wynalazków optycznych dla odkryć naukowych oraz zastosowania wizualności w promocji wiedzy. Zadaniem przedstawianej książki jest zatem uzupełnienie luki w kompetencji wizualnej, przedstawienie wizualnego „języka”, który umożliwiałby rozumienie obrazów i znalezienie odpowiednich dla przedmiotu badań narzędzi obserwacji i dokumentacji oraz sposobów upowszechnienia rezultatów badawczych.

 

Fragment książki:

„Nietrudno zauważyć, że wiedza i widzenie umiejscowione są blisko siebie. W języku polskim o prowadzeniu badań mówi się często, używając metafor wizualnych. Aby rozumieć zjawiska, uzyskujemy w nie „wgląd”, a świat poddajemy „oglądowi”. Wśród licznych znaczeń słowa „widzieć” Słownik języka polskiego wymienia takie, jak: „przypominać lub wyobrażać sobie coś”, „zdawać sobie z czegoś sprawę”, „rozumieć i oceniać coś w określony sposób”, „znajdować w kimś lub czymś jakąś cechę”, „sądzić, że ktoś nadaje się do pełnienia jakichś funkcji”. Z kolei „spostrzec” to tyle co „uświadomić sobie”. Podobnie jest w języku angielskim: to see znaczy „widzieć”, ale także „rozumieć” czy też „upewnić się”. Badania pomagają „uzyskać wgląd w rzeczy” (to have an insight into data), a więc „zrozumieć, zobaczyć problem” (to figure out the problem). Także samo pojęcie „wyjaśniania” czy „objaśniania” ma związek z optyką. Dzięki tym czynnościom pomagamy przecież skomplikowanym kwestiom „stać się jaśniejszymi”. Nawet jeśli założymy, że nasze doświadczenie świata i wiedza nie są powiązane wyłącznie ze zmysłem wzroku, lecz także z poczuciem przestrzeni, dotykiem, smakiem czy węchem, to nadal widzenie będzie należeć do ważnych zmysłów poznawczych (jak chociażby w przypadku organoleptyki, czyli „metody oceniania jakości środków spożywczych na podstawie ich wyglądu, smaku i zapachu”). […] W książce wskazano na cztery funkcje wizualności. Założono, że: po pierwsze, współczesne narzędzia wizualne pozwalają w pogłębiony i innowacyjny sposób prowadzić badania środowiskowe, po drugie, prezentacja osiągnięć badawczych w dziedzinie nauk przyrodniczych przyczynia się do zmiany świadomości społecznej w obszarze ochrony środowiska naturalnego, a także, po trzecie, może spełniać funkcję wizualnego komunikowania treści naukowych i wreszcie, po czwarte, wyznacza wspólne ramy badawcze dla przyrodników i humanistów.

 


 

Zamiast_interpretacji_okladka1

Zamiast interpretacji.
Między doświadczeniem kinematograficznym a rozumieniem filmu

Rafał Koschany

Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu 2017

 

Punktem wyjścia podjętej w książce refleksji jest pytanie o status humanistycznej interpretacji oraz zacierania się granicy pomiędzy interpretacją a przedintelektualnym, sensualnym czy wręcz somatycznym odbiorem dzieła sztuki. Tytułowa formuła „zamiast interpretacji” odnosi się do takich ujęć teoretycznych, które wychodzą od krytyki interpretacji i stawiają sobie za cel zaproponowanie projektów, koncepcji czy pojęć, które mogłyby być alternatywne, konkurencyjne, równoważne wobec interpretacji. „Zamiast interpretacji” to także szereg działań praktycznych (praktyk odbiorczych), które rozumieć można jako alternatywne wobec aktów interpretacji. W ramach konkluzji pojawia się przekonanie, że interpretacja – jako swego rodzaju gwarancja naukowości – w przypadku nauki o filmie nie jest już jedynym narzędziem poznania, a zgodnie z potrzebami odbiorców sztuki filmowej oraz z ich znacznym udziałem w tych procesach i tutaj pojawiają się rozmaite formy „zamiast interpretacji”. W rezultacie prezentowane procesy umieszczone być mogą w ramach nowej antropologii filmu, rozumianej jako specyficzna praktyka kulturowa.

 

 


 

jz

Kultura wizualna w dobie terroryzmu

Jacek Zydorowicz

Wydział Nauk Społecznych UAM 2018

 

Fragment z Wprowadzenia ze skrzydełka okładki:

Książka ta jest o obrazach, których źródłem bądź tematem jest terroryzm (niewartościująco i szeroko pojmowany), a w szczególności o kulturowych ramach wytwarzania i dekodowania tychże obrazów. Wizerunki te w myśl tradycji ikonologicznej są właśnie kulturowo determinowane, zatem ich interpretacje, nadawanie znaczeń i badanie oddziaływania wymagają uwrażliwienia na wiele aspektów, ciągłego prześlizgiwania się pomiędzy praktykami, dyskursami i dyscyplinami, patrzenia wprost, z ukosa, niekiedy z różnych perspektyw jednocześnie.
Wyraźną cezurę pomiędzy „starymi”  i „nowymi” terroryzmami (oraz ich wizualnymi reprezentacjami) przyniosły ataki na World Trade Center i Pentagon  z 11 września 2001. Obrazy upadających Twin Towers dzięki globalnym koncernom informacyjnym i mediom społecznościowym zostały powielone w nie-spotykanej skali. Jednak dla pełniejszego uchwycenia terroryzmu warto przyglądać się również śladom tego zjawiska  w kulturze artystycznej – i to nie tylko po 11 września, ale i kilka dekad przed.

 

Z recenzji wydawniczej i okładki:

Terroryzm jako zjawisko społeczno-polityczne doczekał się bogatej biblioteczki przeróżnych opracowań, lecz badania nad wizualnymi przedstawieniami terroryzmu nie są już tak popularne, co zważywszy na wpisaną w samą jego istotę spektakularność, może budzić zdziwienie. Kultura wizualna jest najlepszą pożywką zarówno dla wojen prowadzonych przez terrorystów, jak i wojen z terrorem. Walka narracji wizualnych o społeczne uznanie bądź potępienie samych terrorystów (i ich celów) to jeden z najważniejszych obecnie wymiarów polityki. Praca Jacka Zydorowicza stara się wypełnić tę lukę i zaproponować analizę estetyki terroryzmu i wszelkich artefaktów kultury wizualnej, które mają z nim związek. Monografia ta przynależy do nurtu visual culture studies (z niezbyt głębokim ukłonem w kierunku medioznawstwa) i jej głównym tematem jest przedstawienie i krytyczna analiza kulturowych reżimów nadawania znaczenia towarzyszących produkcji, dystrybucji i konsumpcji obrazów medialnych (film, fotografia, działania artystyczne), których źródłem, tematem czy pretekstem jest terroryzm.
Rozmaitość form i kontekstów terroryzmu nie ułatwia wyboru konkretnych przykładów i utrudnia analizę, ale autor bardzo trafnie zawęża egzemplifikacje do pięciu przypadków (niemiecki RAF, konflikt w Irlandii Północnej, Palestyńczycy,  Al-Kaida i ISIS) i ma pomysł na przekonujące ich zuniwersalizowanie.
Pytając o obrazy, których punktem odniesienia jest terroryzm, autor zadaje szereg pytań szczegółowych: o zmieniające się strategie i taktyki komunikacji wizualnej terrorystów, o kulturowe konsekwencje tej komunikacji, o polityki obrazowania terroryzmu w mediach i w kulturze artystycznej czy o rolę sztuki we współtworzeniu archiwum terroryzmu.

Dr hab. Krzysztof Olechnicki, prof. UMK

 


 

Praxis

Praxis i miasto. Ćwiczenie z kulturowych badań angażujących

Agata Skórzyńska

Instytut Badań Literackich PAN 2017

 

Praxis i miasto. Ćwiczenie z kulturowych badań angażujących” to próba zaprojektowania nowego nastawienia metodologicznego w kulturoznawstwie, opierającego się na rewizji tradycji badań krytycznych, lecz także na podminowaniu zrutynizowanej, a mylącej opozycji między ideałem wiedzy „czystej” i postulatami wiedzy „zaangażowanej”. Kluczem staje się tu ważna, choć usytuowana raczej w tle najważniejszych sporów w humanistyce, tradycja tzw. teorii praktycznych lub filozofii realizowanych. Rozpatrywane w kilku historycznych wariantach filozofie praxis i teorie praktyk (practice) zachęcają – choćby tropem refleksyjnej metodologii Pierre’a Bourdieu – do wykonania dwóch czynności. W wymiarze ontologicznym chodzi o usytuowanie kultury w obrębie, a nie poza lub ponad rzeczywistością praktyczną. W wymiarze epistemologicznym o powściągnięcie idealizacji i ograniczenie konstruktywistycznego tekstualizmu na rzecz myślenia praktycznego. Ze względu na problematyczny status kategorii praktyki w nauce powodujący, że wokół tego pojęcia narasta wiele nieporozumień, zadaniem pierwszorzędnym staje się odczarowanie mitu o ateoretycznym charakterze badań „praksistowskich”. Zadanie to pociąga jednak ze sobą konieczność jednoczesnej, krytycznej rekonstrukcji studiów miejskich. W perspektywie praxis nie badamy bowiem „miast”, ani nie zdajemy sprawy „z miejskich praktyk” czy „form życia”, a realizujemy przedsięwzięcia poznawcze usytuowane w „rzeczywistości zurbanizowanej”. Ich efektem nie jest skończona wiedza na temat miasta jako wyidealizowanego „obiektu” czy „przedmiotu” badania, ani jego opis, lecz proces poznawczy rozumiany jako uczenie się w środowisku zurbanizowanym (urban learning).

 


 

Memosfera-okładka

Memosfera. Wprowadzenie do cyberkulturoznawstwa

Magdalena Kamińska

Galeria Miejska Arsenał 2018

 

Celem monografii “Memosfera. Wprowadzenie do cyberkulturoznawstwa” jest sformułowanie
i omówienie autorskiej propozycji teoretyczno-metodologicznej dotyczącej kulturoznawczego badania cyberkultury. W wymiarze teoretycznym została ona oparta na założeniach społeczno-regulacyjnej koncepcji kultury (tu przede wszystkim poznawczo-aksjologiczne rozumienie pojęcia kultury oraz interpretacja relacji między kulturą a partykularnymi kulturami, podkulturami i sferami kultur), uzupełnionych o ustalenia studiów nad komunikacją międzykulturową (rola konfliktu w komunikacji). W perspektywie metodologicznej natomiast bazuje na rozwiniętej na gruncie etnologii koncepcji languakultury i powiązanej z nią propozycji skoncentrowania badań wokół rich points sformułowanej przez Michaela Agara. Pierwszy rozdział książki zawiera szczegółowe omówienie tej propozycji, a kolejne stanowią studia przypadków ilustrujących możliwości jej aplikacji.

 

 


 

RT-SW

Sound of War and Peace. Soundscapes of European Cities in 1945

Renata Tańczuk, Sławomir Wieczorek (red.)

Peter Lang  2018

 

This book vividly evokes for the reader the sound world of a number of European
cities in the last year of the Second World War. It allows the reader to “hear” elements of the soundscapes of Amsterdam, Dortmund, Lwów/Lviv, Warsaw and Breslau/Wrocław that are bound up with the traumatising experiences of violence, threats and death. Exploiting to the full methodologies and research tools developed in the fields of sound and soundscape studies, the authors analyse their reflections on autobiographical texts and art. The studies demonstrate the role urban sounds played in the inhabitants’ forging a sense of identity as they adapted to new living conditions. The chapters also shed light on the ideological forces at work in the creation of urban sound space.

 

 

 

 


 

MMI

Miasto w działaniu.
Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa – dobro wspólne w epoce nowoczesnej

Magdalena Matysek-Imielińska

bęc zmiana 2018

 

Jak dbać o dobro wspólne w społeczeństwie kapitalistycznym opartym na konkurencji? Jak tworzyć wspólnotę bez narzucania gotowych rozwiązań? Jakie są granice eksperymentów społecznych? Pytania te, aktualne i dzisiaj, były stawiane przez twórców WSM założonej w 1921 r.

Książka składa się więc z trzech nakładających się warstw. Pierwsza z nich to opis powstania ewolucji projektu WSM, a jednocześnie przypomnienie ogromnego dorobku myśli lewicowej z okresu międzywojennego. Druga dotyczy koncepcji miasta, granic tworzenia wspólnoty miejskiej. Trzecia obejmuje zasadnicze kwestie nowoczesności, dotyka sporu o nowoczesność i o prawomocność sięgania po rozwiązania społeczne z tamtej epoki. Te trzy wątki splatają się w spójną narrację, która pozwala uświadomić sobie zawiłe kwestie związane z tematyką miejską.

Prof. dr hab. Leszek Koczanowicz, Uniwersytet SWPS

 

 

 

 


 

NimfaNimfa post/post/moderna. Działania obrazów

Karolina Charewicz-Jakubowska

Narodowe Centrum Kultury 2016

 

Książka jest próbą rozwinięcia dziedziny kulturoznawstwa stosowanego oraz propozycją wypracowania oryginalnych kulturoznawczych narzędzi do badawczej i dydaktycznej akademickiej pracy. Autorka zajmuje się w niej obrazem i jego umocowaniem jako fenomenu kulturowego, w szczególności w wymiarze praktycznym. Podstawą do rozwijania swojej koncepcji uczyniła teorię interpretacji obrazów Aby’ego Warburga i skonfrontowała ją ze współczesnymi propozycjami, w tym mało znanymi w Polsce propozycjami Bildwissenschaft(en), wzmocnionymi o założenia performatyki oraz o własne badania, przeprowadzone z udziałem artystów, performerów i edukatorów sztuki.

Praca otrzymała w 2014 roku II nagrodę w Konkursie na najlepszą pracę doktorską z dziedziny nauk o kulturze, organizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

 

 

 

 


 

Okładka_Ikony NormalizacjiIkony normalizacji. Kultury wizualne Niemiec 1945-1949

Magdalena Saryusz-Wolska

Wydawnictwo Naukowe PWN 2016

 

Ikony normalizacji. Kultury wizualne Niemiec 1945-1949 to książka, która omawia znaczenie obrazów w odbudowie powojennych społeczeństw niemieckich. Filmy, fotografie prasowe, plakaty czy znaczki pocztowe to ważne czynniki przemian i powrotu do „normalności”. Obrazy odegrały istotną rolę w rozrachunku z przeszłością, oferowały też atrakcyjne wyobrażenia o przyszłości. W bogato ilustrowanej pracy autorka przedstawia szerokie spektrum powojennych tematów i prezentuje panoramę mediów niemieckich
w pierwszych latach po zakończeniu drugiej wojny światowej. Główne obszary analizy to: wizualne rozliczenie z nazizmem, obrazy ruin i odbudowy oraz popularne reprezentacje ciała po drugiej wojnie światowej.

 

 

 

 


 

okladka na strone

Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci

red. Magdalena Saryusz-Wolska, Robert Traba, współpr. Joanna Kalicka

Wydawnictwo Naukowe Scholar 2014

 

Nie ma tego rodzaju leksykonu w literaturze polskiej i światowej. Opracowało go wspólnie 101 autorów, wśród których są historycy, socjologowie, kulturoznawcy i przedstawiciele innych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, pracujący w kilkudziesięciu ośrodkach naukowych w Polsce i za granicą. Przedmiotem 180 haseł tej publikacji są język i tradycja badań pamięci. Leksykon porządkuje wiedzę na temat form reprezentacji historii, jej kulturowego znaczenia oraz obecności przeszłości w teraźniejszości.

***

Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci – to znakomity i nowatorski wynik współpracy wielodyscyplinowego zespołu wybitnych specjalistów. Pozwala nam odkryć nowy kontynent w świecie ludzkiej aktywności i humanistycznej refleksji: kulturę pamięci – i równocześnie wyposaża nas w narzędzia do jego poznania. „Kultura pamięci” okazuje się nie tyle osobnym terytorium, co istotnym wymiarem całej kultury. A także czymś jeszcze: odkrywczym i spójnym zarazem sposobem jej czytania i rozumienia, który wykracza poza partykularyzmy poszczególnych dyscyplin czy orientacji badawczych. Czyni to z Leksykonu tyleż niewątpliwy dowód sukcesu prawdziwie transdyscyplinarnych badań (ciągle rzadkich w humanistyce), co niezbędne, nowoczesne kompendium, które powinno znaleźć się pod ręką – i w badawczym „wyposażeniu” – każdego współczesnego humanisty.

Prof. dr hab. Ryszard Nycz